Tot hier en VERDER

Tot hier en VERDER

Tegenover me in de trein zitten twee dames. Waarschijnlijk zijn ze zo rond de veertig en zestig jaar.  Misschien is het een dochter met haar moeder. Misschien ook niet. Ze spreken met een zuidelijke tongval. Of beter gezegd de jongere dame spreekt. De oudere dame luistert en reageert op wat de jongere dame vertelt. Over dat haar leven doorgaat, dat ze het allemaal heeft aangekeken en is aangegaan, dat ze ‘het’ een plek heeft gegeven, dat het klaar is. Ook zegt ze dat ze het vervelend vindt dat ze hierin niet door iemand in haar omgeving niet begrepen wordt. Ze spreekt over een verlies. Wat zij verloren heeft blijft in dit gesprek ongezegd. Wellicht heeft ze een scheiding achter de rug, is er een dierbare overleden of is er iets anders gebeurd dat voor haar ingrijpend was. Dat het veel impact heeft gehad blijkt uit de intense wijze waarop ze er over spreekt. Deze vrouw heeft ‘het’ een plek gegeven. Onlangs hoorde ik iemand nog zeggen dat zij niets kan met de vraag of zij het overlijden van haar man een plek heeft gegeven. Ze wordt er ook een beetje boos van. “Een plek geven? Waar moet ik het dan neerzetten?” De woorden die wij kiezen voor andermans gevoel kunnen de plank mis slaan. Zeker als het om rouw gaat. Dat is nu eenmaal een gevoelig zaakje.

Een verlies een plek geven kan suggereren dat ‘het’ eindig is, dat het klaar is, voltooid, af. Onlangs zegt rouwdeskundige Manu Keirse in een interview in het reformatorisch dagblad (2018) dat rouw niet over gaat. “Je leert het hoogstens mee leven, maar dat is geen verwerken. Op alle belangrijke kruispunten van het leven komt het terug”. Tot nog niet zo lang geleden werd de rouwcurve van Elisabeth Kubler Ross nog als leidraad genomen voor het rouwproces. In zeven fasen van rouw leidt deze curve uiteindelijk tot verwerking. Inmiddels zijn er andere inzichten en weten we dat het rouwproces voor een ieder uniek een proces is en veel grillerig verloopt dan de zeven volgordelijke stadia. Dat je een verlies verwerkt is een achterhaald begrip. “Verwerken doe je met afval”, zegt auteur Tamara Baars, die het boek ‘Als jullie dit lezen ben ik dood’ schreef over haar leven na de zelfdoding van haar broer.

Maar als we het geen plek geven en het niet verwerken betekent het dan dat rouw niet over gaat? Om die vraag te beantwoorden moeten we wat mij betreft een onderscheid maken tussen het verlies zelf en rouwen als reactie op dit verlies.

Verlies maakt onlosmakelijk onderdeel uit van ons leven. We krijgen er vroeg of laat in verschillende verschijningsvormen mee te maken. Een verlies maak je niet ongedaan, om dat het nu eenmaal heeft plaats gevonden. Die ervaring nemen we mee in ons leven. Hoe we op dit verlies reageren, hoe we er mee omgaan, hoe we het meenemen in ons leven en er betekenis aan geven dat proces noemen we rouw. Rouw is een emotionele en gezonde reactie op een verlies en heeft de functie van aanpassing en herstel. Een rouwproces om een verlies kan kort, lang of zelfs een leven (of systemisch gezien meerdere levens) duren.

Er wordt de laatste tijd veel over rouw gezegd en geschreven. Mooi om te merken dat het onderwerp meer in de aandacht is. Dat helpt om het meer en beter bespreekbaar te maken. Maar zou het ook zo kunnen zijn dat er met nieuwe inzichten ook nieuwe dogma’s ontstaan?  Ik weet nog goed dat mij, toen ik rouwende was, regelmatig door mensen verteld werd hoe lang het zou kunnen gaan duren.  Zo werd er bijvoorbeeld gezegd: “je moet alle seizoenen een keer door”, “het kan wel jaren duren” en “je moet er niet in blijven hangen hoor”. De teksten: “rouw is nooit af”, “je verwerkt het niet, maar je verweeft het in je leven”, “je kunt het hooguit overleven”, voelen voor mij vergelijkbaar. Als we vinden dat we om alles wat we verliezen in ons leven kunnen rouwen en dat rouwen een uniek en persoonlijk proces is, kunnen we dan voor rouwenden bepalen of het eindig is en hoe dit voor hen voelt?

Kan het zo zijn dat je na verloop van tijd voelt dat de grootste rouwarbeid verricht is? Het leven gaat, ondanks en met dit verlies, door. Je hebt het overleefd. Je bent het aangegaan. Je hebt het beest in de bek gekeken. Het is klaar. Het is af. Het zal nooit klaar zijn. Je hebt het verwerkt. Je kunt het onmogelijk verwerken. Je hebt het verweven in je leven. Je hebt het geaccepteerd. Je zult het nooit kunnen accepteren. Je leeft er op jouw manier, en zo goed en kwaad als je kunt, mee verder. Het heeft een plek heeft gekregen. Je weet niet waar je het neer zou moeten zetten.

Als we willen weten weten hoe het met iemand gaat na een verlies, en hoe hij/zij het rouwproces ervaart, dan kunnen we er het beste naar vragen. Rouw. Dat is nu eenmaal een persoonlijk proces.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

back to top